دسته‌بندی‌ها

توجه : تمامی مطالب این سایت از طریق ربات جمع آوری شده است. در صورت مشاهده مطالب مغایر قوانین جمهوری اسلامی ایران توسط آیدی موجود در بخش تماس با ما، به ما اطلاع داده تا مطلب حذف شود. به امید ظهور مهدی (ع).
انواع خط

انواع خط

انواع خط خوشنویسی

خوشنویسی چیزی فرای یک دستخط زیبا و یا دانستن تکنیک حروف چینی است. خوشنویسی هنر فرم دادن زیبای نشانه هایی است که توسط دست و با چیدمان درست شکل می گیرد و یکی از هنر های ایرانیان محسوب می شود که در خود انواع مختلفی از خط و اوصول و قواعدی را جای داده است. علاوه بر خوشنویسی با قلم، در صورت علاقه مندی به هنر جذاب خوشنویسی با خودکار هم مطالعه کنید. معرفی انواع خط خوشنویسی خطوط اصلی که به اقلام سته نیز معروف هستند متشکل از شش خط مختلف هستند. این خطوط اصلی عبارتند از رقاع، ثلث، ریحان، محقق، توتیع و نسخ. در ایران و سایر کشور ها خطوط متعددی وجود دارند که ممکن است تعداد آن ها بسیار زیاد باشد. امّا امروزه، انواع خط خوشنویسی در ایران که کاربرد بیشتری دارند شامل سه نوع اصلی می باشد. خط های تعلیق، شکسته نستعلیق و نستعلیق امروزه بیشتر از خط های دیگر استفاده می شوند. در ادامه، توضیحاتی را در خصوص اقلام سته خط و انواع خط خوشنویسی ایرانی در اختیار شما قرار می دهیم. خطوط ایرانی تعلیق نستعلیق شکسته نستعلیق سایر خطوط کوفی ریحان توقیع رقاع ثلث نسخ محقق خط تعلیق خط تعلیق خط تعلیق را شاید بتوان اوّلین خط کاملا ایرانی دانست. این خط یکی از انواع خط خوشنویسی ایرانی است که در اواسط سدهٔ هفتم از ترکیب و توسعهٔ دو خط توقیع و رقاع و تحت تأثیر خطوط ایرانی پیش از اسلام به وجود آمد. در خط تعلیق هیچگونه یکنواختی به چشم نمی خورد و تمامی خطوط تو در تو متصل به هم نوشته می شوند. این خط دوایر فراوان، حروف مدور و قابلیت زیادی در ارائهٔ ترکیب های متنوع را داراست، به همین دلیل میان خطاطانی بیشتر رواج داشته که از نظر سواد و آشنایی با هنر خوشنویسی در سطح بالایی قرار دارند. این خط بیشتر مورد استفاده کاتبان دربارها و دیوان های حکومتی بوده است و به همین دلیل، با گذر زمان کاربرد این خط کمرنگ تر شده است. به مدت صد سال، خط تعلیق رواج گسترده ای داشت و یکی از پرکاربردترین انواع خط خوشنویسی به شمار می رفت. امّا بعد از مدتی و با پیدایش خط نستعلیق و نستعلیق شکسته از رواج و کاربرد گسترده آن کاسته شد. برخی از منابع آن را به خواجه تاج سلمانی اصفهانی نسبت می دهند. اما در واقع او این خط را قانونمند کرد و بعدها به وسیله خواجه عبدالحی منشی استرابادی برای آن قواعد و اصول بیشتری به وجود آمد. پیوسته نوشتن کلمات و کمتر جدا کردن قلم از کاغذ در این خط به سرعت کاتب می افزود. به همین دلیل این خط عمدتا برای نوشتن نامه ها و فرمان های حکومتی که نیاز به تند نویسی داشته استفاده می شده است. خط نستعلیق یکی دیگر از انواع خط خوشنویسی پرآوازه ایرانی خط نستعلیق است. از لحاظ اهمیت و فراوانی، خط نستعلیق یکی از برترین خط های ایرانی است که گسترش آن برای اولین بار در اوایل قرن نهم آغاز شد. نستعلیق یکی از محبوب ترین خط الرسم های ایرانی است و دلیل این محبوبیت تعادل، توازن، انعطاف و خوانش راحت این خط است. علاوه بر این، یکی از ویژگی های بی بدیل این خط، الهاماتی است که از طبیعت به حروف و نقش های نستعلیق وارد شده است. ابداع خط نستعلیق به میر علی تبریزی نسبت داده شده است. در داستان های قدیمی آمده است که شبی میر علی پرواز غاز های وحشی را درخواب دید و از حرکات نرم بدن این پرندگان برای ابداع حرکات سیال نستعلیق الهام گرفت. شاید همین ویژگی منحصر به فرد است که باعث شده نستعلیق یکی از زیباترین انواع خط خوشنویسی محسوب و شود و لقب عروس خطوط اسلامی را به خود نسبت دهد. در چندین سال اخیر، توجه به خط نستعلیق به صورت روزافزون افزایش یافته است است و خوشنویسانى توانا در این زمینه ظهور کرده اند. از هنرمندان خوشنویسى نستعلیق معاصر که موجب رونق و ترویج این نوع خط شده اند، مى توان از عماد الکتاب، سید حسین میرخانی، سید حسن میرخانی و على اکبر کاوه نام برد. خط شکسته نستعلیق یکی دیگر از انواع خط خوشنویسی ایرانی، خط شکسته نستعلیق است که با پیچش ها و حرکت هاى بسیار زیبایش شناخته می شود. زیبایی این خط نیز بسیار چشمگیر است، اما در کنار این زیبایی مشخصهٔ بارز آن روان نویسى و تندنویسى است. شکسته نستعلیق از جدیدترین خطوط خوشنویسی اسلامی و زیباترین و سومین گونه از خوشنویسی ایرانی محسوب می شود. چون بیشتر شکل های آن از شکستن و رها کردن خط نستعلیق گرفته شده بود به نام شکستهٔ نستعلیق معروف شده است. این خط را می توان ایرانی ترین خط از میان انواع خط خوشنویسی اسلامی دانست. خط شکسته نستعلیق از ابداعات ایرانیان به حساب می آید که مستقیماً در پیوند با خط تعلیق و نستعلیق مى باشد. این خط در اوایل قرن یازدهم و آخر دورهٔ صفویه به دلیل نیاز مبرم به تندنویسى بوجود آمد. مهم ترین استاد خوشنویسی این خط، درویش عبدالمجید طالقانى (نیمه دوم قرن ۱۲) است. ابداع و استخراج شکسته نستعلیق را از نستعلیق در اوایل قرن یازدهم به مرتضى قلیخان شاملو و برخى نیز به محمد شفیع هروى نسبت داده اند. شکسته نستعلیق برای یک مدت کوتاه دچار رکود شد، امّا امروزه این خط مورد توجه خوشنویسان واقع شده است. حروف و کلمات در این نوع خط خوشنویسى از شکل هاى متنوع و زیبایى برخوردار هستند. علاوه بر این؛ حرکت در خط شکسته نستعلیق از نستعلیق آزادتر است. این نوع خوشنویسی در نقاشیخط و گرافیک نیز کاربرد وسیعى دارد. خط کوفی یکی از انواع خط خوشنویسی اسلامی خط کوفی است. دلیل انتخاب نام کوفی برای این خط این است که خط کوفی منسوب به شهر کوفه است و گفته می شود که در آن جا شکل گرفته است. نخستین نسخه های قرآن با این خط نوشته می شده است، برای همین می توان گفت هم زمان با ظهور اسلام، خط کوفی هم شکل گرفت و قرآن با خط کوفی نوشته شد. خط کوفی بیشتر شامل خطوط مستقیم و زاویه دار است و کمتر انحنا یا دور در آن به چشم می خورد. اغلب شیوه های نگارش خط کوفی با حرکت های عمودی و افقی ممتد و بلندی همراه است. در سده های اولیه ظهور اسلام و در پی نیاز به داشتن خطی زیبا و تمیز که بتوان آن را بدون غلط خواند، خط کوفی مراحل تکامل خود را به سرعت طی کرد. امّا از سدهٔ سوم هجری به بعد با فراگیر شدن خط نسخ و سایر انواع خط خوشنویسی، به تدریج کاربرد خط کوفی کمتر شد تا اینکه پس از سده پنجم هجری تقریباً کنار گذاشته شد و بیشتر کاربرد تزئینی و محدود یافت. به طور کلی شیوه های نگارش خط کوفی را می توان به دو شاخه بزرگ مغربی و مشرقی تقسیم کرد. خط کوفی مغربی بر اساس سرزمینی که در آن رواج داشته به دسته های قروانی، تونسی، جزائری و سودانی تقسیم می شود. خط کوفی مشرقی نیز به سه دسته اصیل عربی، ایرانی و مختلط قابل تقسیم است. علاوه بر این، خط کوفی را می توان به دو دسته عمده کوفی ساده (محرر) و کوفی تزئینی تقسیم کرد. خط ریحان خط ریحان از مشتقات خط نسخ شناخته می شود، اما بر اساس شکل حروف و ترکیبات آن به خط محقق نزدیک تر بوده و حتی ظریف تر از آن است. این خط از انواع خط خوشنویسی از ابداعات على ابن عبیدالله ریحانى است و به همین دلیل با نام ریحانى از ان یاد می شود. برخى نیز این خط را به ابن بواب نسبت می دهند، زیرا او براى این خط و زیباسازى آن تلاش هاى شایانى کرده است. خط محقق و ریحان در اولین نظر مشابه خط ثلث هستند، اما در اصل، تفاوت های بسیار واضحی در شکل حروف آنها وجود دارد. تا سده های 10 تا 11، خط ریحان برای نوشتن قرآن در بسیاری از کشورهای مسلمان استفاده می شد و مهم ترین دلیل این کاربرد خوانا بودن آن بوده است. شاید به خاطر اینکه این خط باید به آرامی نوشته شود و تبعا زمان بیشتری را نیاز داشت رفته رفته موارد استفاده خود را از دست داد. در هر صورت خط ریحان نسبت به خط محقق مدت زمان بیشتری استفاده شد. خط توقیع خط توقیع یکی از انواع خط خوشنویسی اسلامی است که در زمان خلافت مأمون خلیفه عباسی ابداع و در قرن پنجم هجری کامل گردید. این خط اغلب در امضا به کار می رفته است و به همین دلیل نام توقیع (به معنی امضا) برای آن انتخاب شده است. موارد کاربرد این نوع خط، بیشتر در نوشته های مهم حکومتی و دینی بوده است. این خط از نظر ویژگی های ظاهری با خط های ثلث و رقاع شباهت زیادی دارد. در خط توقیع، حروف درشت تر و با ضخامت بیشتر نسبت به رقاع هستند و قوس ها نیز انجنای کمتری دارند. تحول نهایى خط توقیع در قرن چهارم هجرى اتفاق افتاد. احمد بن محمود ملقب به ابن خازن از شاگردان نسل دوم ابن بواب و از مریدان وی، شوکت لازم را به خط توقیع بخشید. در اواخر قرن نهم هجری، نوع درشتى از خط توقیع در ترکیه ابداع شد که موردپسند مردم ترک بود، اما میان عرب ها چندان متداول نگشت. خط رقاع خط رقاع یکی از انواع خط خوشنویسی اسلامی است که اغلب برای مکاتبات خصوصی بر روی کاغذهایی در ابعاد کوچک یا نگارش کتاب ها و جزوات عرفی و غیر مذهبی به غیر قرآن یا ادعیه رواج داشته است. کلمه رِقاع جمع رُقعَة است به معنی پاره ها و نوشته های مختصر و به معنی صفحهٔ کوچک است. این خط از دنباله و شکل اصلاح شده خط توقیع بوده است و به عنوان یک خط ساده، جهت صرفه جویی در زمان و جا برای نوشتن پیغام های کوتاه استفاده می شد. رقاع از ثلث است و با توجه به کاربرد آن و نیاز به سرعت نوشتن از ویژگی هایی مانند اتصالات، اندازۀ کوچکتر حروف و برخوردار است. رقاع از خطوط محبوب خوشنویسان عثمانى بوده است و توسط خوشنویس مشهور، شیخ حمدالله الاماسى، اصلاحات لازم در آن صورت گرفت. این خط تدریجاً توسط دیگر خوشنویسان ساده تر شد و از رایج ترین انواع خط خوشنویسی گردید. امروزه خط رقاع از متداول ترین خطوطى است که در سرتاسر دنیاى عرب بکار مى رود. خط ثلث خط ثلث یکی ازانواع خط خوشنویسی است که دارای ساختارى ایستا و موقر است. از این خط بیشتر در تزئین کتاب ها و کتیبه ها استفاده می شده است. انواع گوناگون ثلث تزئینى توسط ابن بواب و یاقوت ابداع شده که براى کتابت قرآن و دیگر کتب مذهبى به کار مى رفته است. ابن بواب به خط ثلث زیبایى و ظرافت بخشید. خط ثلث در ایران براى نوشتن عنوان سوره هاى قرآن کریم، پشت جلدنویسی، سرلوحه ها، و بخصوص در کتیبه ها و کاشى کارى ها بکار رفته است و استفاده از آن هنوز نیز رایج مى باشد. بعد از رواج خط محقق و ریحان بین مردم ، خط ثلث ریحانی از خط ریحان استخراج شد و برای آن نیز قواعدی قرار داده شد. خط نسخ خط نسخ برای اولین بار در اواخر قرن دوم هجری رایج شد ولی تا اواخر قرن سوم هجری چندان متداول نبود. به طور کلی، ابداع این خط را به ابن مقله شیرازی در اوایل قرن سوم هجری نسبت داده اند. سابقه این خط به خط کوفی و به صدر اسلام بر می گردد. در واقع، ابن مقله خط کوفی را تکمیل کرده و قانونمند ساخت و برای تکمیل کردن نواقص و اشکالات خط کوفی و اضافه کردن اعراب و حرکات و آواها نسخ را ابداع کرد. خط نسخ انواع بسیار گوناگونی دارد و از چمله آن ها می توان از نسخ قدیم ( نسخ حجازی)، نسخ الفضاح ،نسخ عثمانی ،نسخ ایرانی( نسخ نیریزی) ،نسخ بغدادی (جدید)، نسخ الحدیث و نسخ چاپی نام برد. یکی از برترین چهره ها در زمینه نسخ نویسی میرزا احمد نیریزی در دوره صفویه است که او را هم پایه میر عماد در خط نستعلیق می دانند. علاوه بر این، شیوه نسخ او را نسخ فارسی یا نسخ نیریزی می نامند. خط محقق محقق نخستین خطی است که در آغاز خلافت عباسیان از خط کوفى استخراج شد و جزو نزدیکترین خطوط به آن است. خط محقق خطى است که ابن مقلد تهذیب و هندسى کرده است ولی ابن بواب تکامل نهایى را به آن بخشید. خط محقق چهار قرن محبو ب ترین خط میان خوشنویسان جهت کتابت قرآن در تمام سرزمین هاى اسلام در شرق بوده است. تاثر هنر و ذوق ایرانى در این خط کملا مشهود است. در این خط اشکال حروف یکدست، یکنواخت و درشت اندام است که با فواصل منظم و بدون تداخل حروف می باشد. اصول و قواعد خوش نویسی اسلامی خوش نویسی برپایه اصول دوازده گانه ای می باشد که ابن مقله آنها را به شرح زیر نام گذاری کرد این قواعد را حسن تشکیل و حسن وضع می نامند. نام های عربی این اصل های دوازده گانه عبارتند از: ترکیب، کرسی، نسبت، ضعف، قوت، سطح، دور، صعود مجازی، نزول مجازی، اصول، صفا و شأن می باشند. قاعدهٔ اصول (استواری) از قواعد خوش نویسی: به معنی حسن نگارش حروف و استحکام آنها از جهات: قوت، ضعف، سطح، دور، صعود، نزول، سواد، بیاض و ارسال است. که با توجه به نقطه مشخص می شوند مانند الف که سه نقطه می باشد. قاعدهٔ نسبت یا تناسب (هم اندازگی) از اصول وقواعد خوش نویسی: استفاده از یک سوم یک دوم دو سوم و سه سوم قلم و همچنین بدین معنی که حروف و شکل های مشابه هم، در همهٔ موارد به یک اندازه باید باشند. قاعدهٔ ترکیب (هماهنگی): یعنی آمیزش و درکنارهم قرار گرفتن هماهنگ و دلپذیر حروف، کلمات، جمله ها و سطرها با یکدیگر. به گونه ای که از حسن ترکیب برخوردار باید باشند.که از قاعدهٔ اصول و نسبت از آن پدید می آید قاعدهٔ کرسی (قالب پذیری): یعنی نوشتن با توجه به خط کرسی انجام شود. یا همان خط زمینه صفا (شادابی): حالتی است که طبع را شاد و چشم را روشن سازد. شأن (دل نشینی): کیفیتی است از خط که چون پدید آید خطاط به نگریستن در خط مجذوب شود و احساس خستگی نخواهد کرد. دو اصطلاح صفا و شأن صفت خطی است که به مرحلهٔ کمال رسیده باشد و پس از سال ها تمرین و کارآزمودگی در خوشنویسی پدید می آید. ضعف: از قواعد خوش نویسی رعایت نازکی در حروف می باشد. قوت: رعایت ضخامت در حروف میباشد وکمال آن در آخر کشیدهها دیده می شود. سطح: از قواعد خوش نویسی حالت خشکی است که بچشم ناظر میاید و فقط دراوایل کشیده ها است. مثلا در خط بنایی 99 درصد از سطح استفاده می شود و یا در خط کوفی دور: حالت نرمی و دایره وار بودن حروف است که نهایت آن درآخر کشیده هاست واعتدال سطح ودور را باید در خط استادان یافت. مثلا درخط دیوانی بیشتر دور می باشد. صعود مجازی: از قواعد خوش نویسی حرکت قلم از پایین به بالارا میگویند بشرطی که مستقیم نباشد.مانند آخر مدات(کشیده ها) نزول مجازی: حرکت قلم ازبالابه پایین است وحالت مستقیم نداردچون اوایل کشیده ها. انواع نزول وصعود : حقیقی : مانند الف با که صعود حقیقی است و یا حرف میم به تنهایی که نزول حقیقی می باشد. مجازی : مانند نون ( ن) یا حرف مر که نزول مجازی می باشد. آموزش قواعد خوش نویسی به زبان ساده: نکته اول این است که حروف مفرد را به گونه ای ترکیب کنیم که به معتدل ترین حالت در چهارچوب اصول شکل خودرا پیدا کند. دومین نکته این است که خط باید به گونه ای نوشته شود که ته حروف و کلمات در یک خط مستقیم قرار بگیرند که آن را کرسی نام گذاری کرده اند. حروفی را که به یک دیگر شبیه هستند را برابر با هم مینویسند مانند دوایر ش و ی و ن به نوشته های زیر دقت کنید: خوش در ش دوستار در د و ر موی در م روی در ر و و دقت داشته باشید که در صعود و نزول حقیقی نیز باید این موارد رعایت شوند. سومین نکته این می باشد که در خوشنویسی با هر قلمی که مینویسید (درشت و یا ریز) حروف و کلمات باید متناسب همان قلم باشند و نسبت به همان قلم کوچک و یا بزرگ نشوند. به عنوان مثال حروف و کلمات باید به یک اندازه و متناسب با یک دیگر تحریر شوند. از هر دو کلمه ای که آناتومی یک سانی دارند باید دقیقا شبیه به هم در سطر تحریر شوند در غیر این صورت جملات زیبایی خود را از دست می دهند. چهارمین مورد که در انتها و ابتدای دوایر به کار می رود ضعف است در تحریر بسیاری از حروف ضعف که همان تیزی و تندی باشد به حروف و کلمات زیبایی خاصی می بخشد . دقت داشته باشید تیزی کلمات به نیش قلم بستگی خواهد داشت. پنجمین مورد که در خوشنویسی و خط می توان نام برد قوت م یباشد. قوت در بهترین حالت این است که در تحریر انتهای مدات و وسط دایره های با تمام قلم نوشته شود. ششمین مورد سطح است، سطح به خشکی حالت کلمات می گویند. که در اولین نگاه ببینده به چشم می آید و متوجه آن می شود.البته در خوشنویسی سطحی مشاهده نمی شود و در تمام حروف مسطح دور کمی دیده خواهد شد. دور هفتمین گزینه ای می باشد که باید به آن دقت نمایید. می توان گفت مشکل بودن خط نستعلیق به واسطه همین دوایر است و شما می توانید حد اعتدال دوایر را از استاد خوشنویسی بپرسید. هشت صعود مجازی است گاهی قلم از پایین به بالا حرکت می کند ولی حرکت آن مستقیم نیست مانند آخر دوایر حروف در این دوایر نیز باید دقت زیادی کرد. گاهی قلم از بالا به پایین حرکت میکند که به آن نزول مجازی می گویند و در حروفی مانند ل ا م ک دیده می شوند این حرکت نباید دقیقا به صورت مستقیم کشیده شود. دهمین نکته رعایت اجزا نه گانه ای است که در اول متن برای شما شرح دادیم که آن را اصول می نامند. شما هر چقدر بیشتر این اصول را در خط خود رعایت نمایید خط شما نفیس تر و ارزشمند تر خواهد شد. یازدهیمن نکته را بابا شاه اصفهانی، صفا نام گذاری می کند و در شرح آن اینگونه می نویسد: صفا حالتی است در خط که طبع را مسرور و مروح می سازد و چشم را نورانی می نماید. صفابی تصفیه قلب تحصیل آن نتوان کردشان به حالتی می گوند که کاتب بیننده را به وجد می آورد و او را مجذوب نوشته می سازد. می توان گفت خوشنویس هنگامی که به شان دست یابد به سرانجام خوشنویسی و به مرحله استادی میرسد. خط خوب چه خطی میباشد؟ خط خوب فقط به معنای زیبایی در خط نمی باشد بلکه دردرجه اول برای درست نوشتن و رعایت اصول کلی خط بر روی تک تک واژگان می باشد. این واژگان باید روی کاغذ به تحریر در بیاد که در این صورت باید با کاملترین قواعد خوش نویسی از پایه آشنا شویم. یک دسته خط خوب و زیبا می تواند نشان دهنده شخصیت افراد باشد و دقیقا برعکس این موضوع نیز ممکن است پیش بیاید. ابزارهای لازم در خوشنویسی ابزارکار یک خوشنویس مبتدی وسایل و ابزار خوشنویسی در خلق یک اثر مطلوب بسیار موثرند. ابزار خوب مشوق هنرمند در ادامه کار و پیشرفت اوست. ابزار مهم و اصلی خوشنویسی عبارتند از: قلم نی: نوع مرغوب آن از نی های دزفولی (برای قلم های ریر و متوسط) یا نی خیزران (برای درشت نویسی) تهیه می شود. کاغذ: که در گذشته به صورت دستی ساخته می شد و مراحل تولید و پرداخت پیچیده ای داشت. امروزه کاغذهای گلاسه، به ویژه گلاسهٔ مات، برای نوشتن مناسبترند. مرکب: که باید مخصوص خوشنویسی باشد. بیش از همه مرکب مشکی و پس از آن قهوه ای کاربرد دارد. برای کارایی بهتر و بیشتر می توان چند قطره آب مقطر یا گلاب را به مرکب و لیقه اضافه کرد. این کار موجب جذب بیشتر مرکب بر روی قلم می شود و برای اجرای بهتر حروف کشیده بسیار مؤثر است. افزون بر آن از وسایل خوشنویسی می توان به ابزار زیر اشاره کرد: دوات، لیقه، قلمتراش، قط زن، سنگ تیزکن قلمتراش، قلمدان، زیرمشق از نوع فوم و یا چرمی، مِسطره، ابزار به هم زدن لیقه و مرکب، قاشق مخصوص آب ریختن در دوات یا قطره چکان. 15

(fu c io (){va ode=docume .ge Eleme ById("mw-dismissable o ice-a o place");if( ode){ ode.ou e HTML="\u003Cdiv class=\"mw-dismissable- o ice\"\u003E\u003Cdiv class=\"mw-dismissable- o ice-close\"\u003E[\u003Ca abi dex=\"0\" ole=\"bu o \"\u003Eپنهان&zw j;سازی\u003C/a\u003E]\u003C/div\u003E\u003Cdiv class=\"mw-dismissable- o ice-body\"\u003E\u003Cdiv id=\"localNo ice\" la g=\"fa\" di =\" l\"\u003E\u003C able s yle=\"wid h:100%; bo de :2px solid #B22222; backg ou d-colo :#ffffffff; bo de - adius:10px;\"\u003E\ \u003C body\u003E\u003C \u003E\ \u003C d s yle=\"wid h:40px; heigh :40px; ex -alig :ce e ; ve ical-alig :middle;\"\u003E\u003Ca h ef=\"/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Shah(Emam_)_Mosque_,_Isfaha .jpg\" class=\"image\"\u003E\u003Cimg al =\"Shah(Emam ) Mosque , Isfaha .jpg\" s c=\"//upload.wikimedia.o g/wikipedia/commo s/ humb/5/5a/Shah%28Emam_%29_Mosque_%2C_Isfaha .jpg/220px-Shah%28Emam_%29_Mosque_%2C_Isfaha .jpg\" decodi g=\"asy c\" wid h=\"220\" heigh =\"157\" da a-file-wid h=\"1920\" da a-file-heigh =\"1371\" /\u003E\u003C/a\u003E\ \u003C/ d\u003E\ \u003C d s yle=\" ex -alig :ce e ;\"\u003E\u003Ca h ef=\"/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86\" i le=\"ویکی&zw j;پدیا:ویکی دوستدار یادمان&zw j;ها ۲۰۲۱ ایران\"\u003E \u003Cb\u003Eتا ۱۶ آبان وقت دارید تا با اهدای عکس&zw j;های خود از یادمان&zw j;های ایران به ویکی&zw j;پدیا کمک کنید و در بزرگترین مسابقه عکاسی دنیا شرکت کنید.\u003C/b\u003E\u003C/a\u003E\u003Cb /\u003E\ \u003Cp\u003E\u003Cb /\u003E\ ایران بیش از ۲۶هزار یادمان ثبت&zw j;شدهٔ ملی دارد. فهرست یادمان&zw j;های واجد شرایط را از \u003Ca h ef=\"/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C_%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7\" i le=\"ویکی&zw j;پدیا:ویکی دوستدار یادمان&zw j;ها ۲۰۲۱ ایران/فهرست یادمان&zw j;ها\"\u003Eاینجا\u003C/a\u003E پیدا کنید. \u003Cb /\u003E\ \u003C/p\u003E\ \u003C/ d\u003E\ \u003C d s yle=\"wid h:40px; heigh :40px; ex -alig :ce e ; ve ical-alig :middle; paddi g-lef :10px;\"\u003E\u003Cdiv class=\"floa lef \"\u003E\u003Ca h ef=\"h ps://fa.wikipedia.o g/wiki/ویکی&zw j;پدیا:ویکی_دوستدار_یادمان&zw j;ها_۲۰۲۱_ایران\"\u003E\u003Cimg al =\"Wlm logo i a .p g\" s c=\"//upload.wikimedia.o g/wikipedia/commo s/ humb/a/a8/Wlm_logo_i a .p g/150px-Wlm_logo_i a .p g\" decodi g=\"asy c\" wid h=\"150\" heigh =\"188\" da a-file-wid h=\"2272\" da a-file-heigh =\"2847\" /\u003E\u003C/a\u003E\u003C/div\u003E\ \u003C/ d\u003E\u003C/ \u003E\u003C/ body\u003E\u003C/ able\u003E\u003C/div\u003E\u003C/div\u003E\u003C/div\u003E";}}());

برای تأییدپذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است. لطفاً با توجه به شیوهٔ ویکی‌پدیا برای ارجاع به منابع، با ارایهٔ منابع معتبر این مقاله را بهبود بخشید. مطالب بی‌منبع را می‌توان به چالش کشید و حذف کرد. پراکندگی جغرافیایی دبیره‌های رسمی، ملی، محلی یا اقلیت در جهانالفبایی[و]اژه‌نگاشتنو [س]یلابیابجدابوگیدا   لاتین   سیریلیک   یونانی   ارمنی   گرجی   هانگول الف   حروف چینی [و]   کانا [س] / کانجی [و]     هانجاب [و]   عربی   عبری   هندی شمالی   هندی جنوبی   حبشی   تانا   کانادایی الف الفبای وصفی.   ب محدود. خط‌های امروزیالفباییابجدابوگیدادیگر گونه‌ها   لاتین   سیریلیک   هانگول (fea u al)   دیگر الفبایی   عربی (ابجد)   دیگر ابجد   دیواناگری (abugida)   O he abugida   Syllaba ies   چینی (واژه‌نگاشتن) خَط، دبیره یا زبان‌نگاره یا سامانه نوشتاری، هنر یا وسیله‌ای برای ثبت و نوشتن اندیشه‌ها با استفاده از نشانه‌ها است که به چشم آشنا باشد و دیده شود. جاحظ می‌گوید: خط، زبان دست، حافظ افکار و آثار… است.[۱] در واقع، بشر از زمانی که خواست آنچه را می‌اندیشد نقش کند، به جهان خط و نگارش، گام نهاد.[۲][۳] دبیره‌هایی که امروزه مورد استفادهٔ مردم جهان، قرار دارند، عبارتند از: لاتین: La i سیریلیک: Кириллица یونانی: Ελληνικά گرجی: ქართული (شامل آسومتاورولی، نوسخوری و مخدرولی) ارمنی: Հայերեն چینی: 汉字 کانا (ژاپنی): 仮名 (شامل کانجی، هیراگانا و کاتاکانا) هانگول (کره‌ای): 한글 عربی: العربیة عبری: עברית برهمایی (هندی): हिन्दी گعز (اتیوپیایی): ግዕዝ تهانا: ތާނަ کانادایی محتویات ۱ جهت نگارش انواع خط ۲ تاریخ خط ۲.۱ خط تصویری ۲.۲ خط اندیشه نگار ۲.۳ خط واژه‌نگار[۵] ۲.۴ خط آوانگار[۶] ۲.۵ خط الفبایی[۷] ۳ خطوط باستان ۳.۱ خط اوستایی ۳.۲ خط پهلوی ۳.۳ خط چینی ۳.۴ خط عبری ۳.۵ خط فنیقی ۳.۶ خط میخی ۳.۷ خط هیروگلیف مصری ۴ خطوط امروزی ۴.۱ سیریلیک ۴.۲ لاتین ۴.۳ ارمنی ۴.۴ خط گرجی ۴.۵ خط عربی ۵ سایر خطوط ۵.۱ خط آرامی ۵.۲ خط سریانی ۵.۳ خط سغدی ۵.۴ خط اورخون ۵.۵ خط نبطی ۵.۶ خط کوفی ۶ جستارهای وابسته ۷ پانویس ۸ منابع جهت نگارش انواع خط[ویرایش] جهت‌های نگارشی که در جهان استفاده می‌شود از چپ به راست: لاتین، سیریلیک، یونانی، گرجی، ارمنی و اتیوپیایی و همچنین مصری، سانسکریت و اسلاوی از راست به چپ: عربی، عبری، کلدانی، آسوری از بالا به پائین: چینی و ژاپنی سطور از بالا به پائین و حروف از راست به چپ از پائین به بالا: مکزیکی لازم به یادآوری هست که کهن‌ترین نوشته‌ها معمولاً از «راست به چپ» و سپس از «چپ به راست» نوشته شده‌است. حتی درآغاز نوعی روش شیار گونه نیز متداول بوده‌است.[۳] در یونان قدیم، نوعی نگارش بوده که ابتدا از راست به چپ می‌نوشتند و چون به انتهای سطر می‌رسیدند از چپ براست می‌نوشتند و باهمین ترتیب تا آخر پیش می‌رفتند.[۲] تاریخ خط[ویرایش] .mw-pa se -ou pu .ha o e{fo -s yle:i alic}.mw-pa se -ou pu div.ha o e{paddi g- igh :1.6em;ma gi -bo om:0.5em}.mw-pa se -ou pu .ha o e i{fo -s yle: o mal}.mw-pa se -ou pu .ha o e+li k+.ha o e{ma gi - op:-0.5em}مقالهٔ اصلی: تاریخ نگارش در قدیم یک سلسله و علایمی وجود داشت که تا حدی به حفظ خاطره‌ها و اموری که باید حفظ شوند، کمک می‌کرد، نظیر: چوب‌خط‌های کوچک آلمانیهای قدیم یا ریسمان‌های گره‌خوردهٔ مردمان پرو از زمان اینکاها یا گردن بندهای صدفی قوم ایروکوا به نام وامپون و بالاخره چوب‌خط‌های استرالیایی‌ها. خط تصویری[ویرایش] خط تصویری (به انگلیسی: Pic og am) مرحله دوم از مراحل اساسی خط است در این مرحله برای اظهار یک فکر، صورت آن را می‌کشیدند، مثلاً برای نوشتن یک حیوان، شکل آن را می‌کشیدند.[۴] شاید احتیاج به حفظ خاطره‌ها و ثبت اندیشه‌ها، نخستین محرک پیدایش خط در بین اقوام ابتدایی بوده‌است. چرا که انسان اولیه برای حفظ اموری که می‌خواست سال‌های دراز باقی بماند، ابتدا به رسم شکل و صوَر آن‌ها پرداخت و تصویرهای واقعی را برای ارتباط کتبی ترسیم کرد و از این تصویرنگاری، خط تصویری آغاز شد. تعداد فراوان تصویرها و عدم امکان نقش کردن مسائل عاطفی، کمبودهای این روش نگارش بود. خط اندیشه نگار[ویرایش] روش تصویرنگاری در ابتدا به رسم صورت اشیاء می‌پرداخت، اما بعدها کم‌کم تصویرها شکل ساده‌تر و نمادین تری به خود گرفتند و برای مفاهیم عاطفی نیز، علائمی قراردادی وضع شد. بدین ترتیب، بشر توانست با تصویر اشیایی شبیه به اندیشه‌ها، به نمایش اندیشه نیز اقدام کند، مثلاً نقش دو پا نشانه راه رفتن و چشم اشک آلود نشانه اندوهگینی بود. این طریق نمایش اندیشه، در تاریخ نگارش، اندیشه‌نگاشت (به انگلیسی: Ideog am) نام دارد. در دنیای قدیم ما به چهار نوع خط اندیشه‌نگار برمی‌خوریم به شرح زیر: خط چینی خط میخی خط هیروگلیف مصری خط فنیقی خط واژه‌نگار[۵][ویرایش] نارسایی روش اندیشه‌نگاری موجب شد که در کار نگارش طریق دیگری پیش آید که بستگی بیشتر با زبان داشته باشد، یعنی بستگی با اصواتی که چون گوش آن‌ها را شنید، معانی آن‌ها را درک کند. در این روش، واژه‌ها با علایمی نمایش داده می‌شوند که ربطی با اصوات مزبور نداشتند، ولی در عوض این ویژگی را داشتند که وقتی چشم آن‌ها را می‌دید، زبان الفاظی را قرین این علامات کند. خط آوانگار[۶][ویرایش] با بکار بستن علایمی که شکل واژه‌های آن جناس لفظی با واژه‌های بیانگر معانی آن‌ها دارد، خط به مرحلهٔ هجایی کشانیده شد. در این مرحله، هر هجا با علامتی ویژه همراه است. خط الفبایی[۷][ویرایش] با پیشرفت نمایش هجایی خط کم‌کم روش الفبایی خط به وجود آمد. در روش سیلابی، با تجزیهٔ هجاها و نمایش مجزای هر یک از آنها، مطلب شکل تحریری به خود می‌گیرد. خطوط باستان[ویرایش] خطوط اصلی باستان (به ترتیب الفبایی) شامل: خط اوستایی - خط پهلوی - خط چینی - خط عبری - خط فنیقی - خط میخی - خط هیروگلیف مصری می‌شود. خط اوستایی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط اوستایی یسنا خط اوستایی، برای نگارش کتاب دینی زرتشتیان به کار رفته و برمبنای خط پهلوی ساسانی اختراع شده‌است. این خط آوانگار بوده و با ۵۳ یا ۵۸ علامت واکه و همخوان از قابلیت نگارش بسیار بالایی برخوردار است. از راست به چپ نوشته می‌شود و به نام‌های دین دبیره، دین دبیریه، دین دفیره و … هم نامیده می‌شود. از نخستین سده‌های اسلامی چون زبان و خط پهلوی حالت رسمی خود را از دست داد مشکلات آن بیشتر عیان شد و برای سهولت در خواندن متون پهلوی آن را به الفبای اوستایی برگرداندند و این نحوه نگارش پازند نامیده می‌شود. در دوره زبان‌های ایرانی میانه خطی که مانی در آثار خود به کار برده‌است نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مانی خط را بر مبنای خط سریانی ابداع کرد که نسبت به خط پهلوی از امتیازات بیشتری برخوردار است و در آن موازین زیباشناختی خطی مراعات شده‌است. خط پهلوی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط پهلوی پس از دوران هخامنشی، در دوره کوتاه مدت اسکندر و سلوکیها، زبان و خط یونانی در مراسلات رسمی و اداری به کار رفت تا این که در زمان اشکانیان، خط پهلوی اشکانی برای نوشتن زبان پهلوی اشکانی، بر مبنای خط آرامی پایه‌ریزی شد و سپس خط پهلوی ساسانی در همین راستا به وجود آمد که هرکدام گونه‌های کتیبه‌ای و تحریری دارند. این خطوط صامت نگار هستند و حتی تعداد علامت‌ها نسبت به الفبای آرامی نیز کمتر است و همین موضوع مشکلاتی را برای خواندن زبان پهلوی ایجاد می‌کند. این خطوط از راست به چپ نوشته می‌شوند. خط چینی[ویرایش] چینی‌ها ابتدا با رسم اشکالی آغاز نگارش کردند، به علت نارسایی علامات موجب شد که بعدها ترکیباتی بسازند و با آن ترکیبات به بیان اندیشه‌های خود بپردازند. این ترکیبات گرچه تصویرکنندهٔ اندیشه‌های آنان بود، ولی در انتقال مقاصد آن‌ها کاملاً موفق نبود. تا آنکه چینی‌ها با پدیدآوردن علاماتی که بیشتر تکیه بر اصوات می‌کرد، بنوعی خط صوت نگار دست یافتند. این خط صوت نگار گرچه از حیث آنکه با زبان بستگی داشت و در مرحله‌ای جلوتر از خط قدیم بود، ولی از آنجا که هر حرف می‌توانست نمایشگر اصوات مختلف چندی باشد دارای نقص بسیار بود. چینی‌ها برای رهایی از این نقص، یعنی نمایش معنی حقیقی هر علامت از علائمی اندیشه نگار به نام کلید استفاده کردند و هر کلید مبین یک نوع اندیشه بود. دانشوران چینی بعدها بیک نوع خط تندنویسی دست یافتند که نمونه خط ژاپنی شد. چند نمونه از سیر تحول خط تصویرنگار چینی:[۸] A chaic Seal sc ip T adi io al Mode Simplified Pi yi Gloss A chaic Seal sc ip T adi io al Mode Simplified Pi yi Gloss 人 — é مرد 女 — ǚ زن 子 — zǐ کودک 日 — ì خورشید 川 — chuā رودخانه 雨 — yǔ باران 馬 马 mǎ اسب 鳥 鸟 iǎo پرنده 龜 龟 guī لاک‌پشت 龍 龙 ló g اژدها خط عبری[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط عبری خط عبری نیز که سابقه زبانی آن به سده چهارم پیش از میلاد می‌رسد از اصل آرامی نشات گرفته‌است. عموم یهودیان جهان خط عبری را برای نگارش آثار خود به کار می‌گیرند. خط فنیقی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط فنیقی هم‌زمان با تکامل تدریجی خطوط میخی و در هزاره دوم پیش از میلاد خط دیگری در سرزمین فنیقیه پا به عرصه وجود می‌گذارد و آن خط هیروگلیف هیتیتی است که به خط فنیقی شهرت دارد. قدیمی‌ترین نمونه این خط در کاوش‌های شهر گوبله، از شهرهای فنیقیه باستان (حوالی سوریه کنونی) که یونانیان آن را بیبلوس می‌نامیدند، به دست آمده‌است. شهر بیبلوس در میان یونانیان، به عنوان داشتن بهترین پاپیروس‌ها، شهرت داشت و مرکز مهم بازرگانی مصر و یونان بود. چون یونانیان وسایل نوشتن خود را از این شهر بدست می‌آورند نام بیبلوس در نزد آن‌ها به معنی کتاب گرفته شده که بعدها «Bible» مفهوم کتاب دینی تورات و انجیل را یافت.[۹] الفبای فنیقی با ۲۲ علامت خطی که تنها صامت‌ها را نشان می‌داد، از راست به چپ نوشته می‌شد. به‌نظر خط شناسان، نشانه‌هایی از خط مصری باستان و خطوط تصویری را در الفبای فنیقی می‌توان یافت. این خط برخلاف خط هیروگلیف که در انحصار کاهنان بود یا خط میخی که تنها طبقه دبیران با آن سرو کار داشتند، به راحتی در دسترس عامه قرار گرفت. فراگرفتن این خط آسان بود و کتابت و نوشتن با آن نیز بسیار آسان بود، بنابراین استفاده از آن گسترش زیادی یافت. می‌توان گفت که فنیقی‌ها نخستین کسانی بودند که افتخار کشف الفبای حقیقی را دارند. با پیدایش این خط سایر خطوط جز خط چینی، از قلمرو نویسندگی خارج شدند. این خط در آسیای غربی نفوذ یافت و جایگزین خط میخی شد. از طریق قوم آرامی، الفبای فنیقی در مصر و عرب و میان‌رودان تا هند بسط یافت و همچنین به غرب (اروپای امروز) که هنوز دارای خط و کتابت نبود راه یافت. این کار از طریق یونان انجام گرفت که با فنیقی‌ها ارتباط بازرگانی داشتند. الفبای یونانی و رومی از الفبای فنیقی پدید آمده‌است و از آنجا که الفبای سایر کشورهای اروپایی مشتق از این دو الفباء می‌باشد، می‌توان گفت که مبدأ خطوط ملل اروپایی، فنیقی است. اصول این خط بعدها با اختراع علائمی برای نشان دادن حروف مصوت به وسیلهٔ یونانی‌ها کامل شد. یونانیان این علائم را با اسم سامی آن که نماینده دو حرف اول آن بود، «آلفا بتا» نامیدند و برای استفاده خود تغییراتی در آن دادند. مصوت‌ها را وارد خط ساختند و خط صامت نگار را به آوانگار تبدیل کردند. جهت نگارش را نیز تغییر دادند و از چپ به راست نوشتند. گونه‌ای از خط یونانی را، یونانیان مهاجر با خود به روم بردند و در آنجا بر این مبنا، الفبای لاتینی به وجود آمد که زبان‌های گوناگون اروپا بدان خط نوشته شد. بخشی از اروپای شرقی که به کلیسای دوم وابسته بودند، الفبای لاتینی را برای نگارش برگزیدند، مانند لهستانیها، چک‌ها و کروات‌ها. در سده نهم میلادی کشیشی از کلیسای بیزانس به نام سیریل با ترکیبی از الفبای یونانی و رومی خطی را برای نگارش زبان اسلاوی به وجود آورد. گونه‌ای تعدیل شده از این الفبا که سیریلیک نامیده می‌شود برای نگارش زبان روسی و دیگر زبان‌های هم جوار به کارمی رود. الفبای فنیقی به نوعی شبه قاره هند را نیز درنوردید. دانشمندان، خط برهمایی هند را از فرزندان همین خط می‌دانند که زبان سنسکریت و دیگر زبان‌های هندی با آن نوشته می‌شود. متون دینی بودایی به زبان خُتَنی (سکایی) که یکی از زبان‌های ایرانی شرقی دوره میانه است به خط برهمایی نوشته شده‌است. خط میخی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط میخی خط میخی،[۱۰] اصلی اندیشه نگار داشت و در همه کشورهای آسیای غربی بکار می‌رفت. اکثر صاحبنظران خط و زبان‌های باستانی بر این باورند که منشأ پیدایش خط از بین‌النهرین و سرزمین سومر بوده‌است و کهن‌ترین اقوامی که در بین‌النهرین خط میخی را بکار برده‌اند، سومریان هستند. سومریان چون مصری‌ها و چینی‌ها، از نخستین اقوامی هستند که تمایل به ضبط گفتار و اندیشه‌هایشان داشتند. کاتبان سومری با ابداع خط میخی تصویری جامعه بشری را از دوران مجهول و تاریک ماقبل تاریخ وارد مرحله تاریخی کردند. آن‌ها با ابداع خط میخی دوره‌ای را آغاز کردند که به عنوان آغاز خط‌نویسی شهرت دارد. گرچه پیدایش خط و کتابت نخستین بار در نیمه دوم هزاره چهارم پیش از میلاد، در جنوب بین‌النهرین و توسط کاتبان و دبیران سومری محقق شد، اما گسترش و تکامل آن به آغاز هزاره سوم پیش از میلاد برمی‌گردد. برخی حتی بر این نظرند که خط هیروگلیف مصری، هم‌زمان و برگرفته از خط تصویری سومری به وجود آمده‌است.[۱۱] سومریان، کهن‌ترین ساکنان شناخته شده جنوب بین‌النهرین - قومی متمدن و پیشرفته بودند. آنان از نژاد سامی نبودند و با عنوان ساکنان غیرسامی بین‌النهرین از ایشان یاد می‌کنند. برخی این احتمال را می‌دهند که از کنار دریا به این منطقه مهاجرت کرده باشند. رد پای آن‌ها از اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد در میان‌رودان دیده می‌شود. علم نجوم، تقسیم ساعت به ۶۰ دقیقه و دقیقه به ۶۰ ثانیه، مسائل هندسی و اوزان، میراث‌های گرانبهایی هستند که این قوم برای آشوری‌ها و بابلی‌ها بر جای گذاشتند. سومری‌ها چون پیوندی با همسایگانشان نداشتند از میان رفتند یا جذب اقوام سامی شدند.[۱۲] خط میخی و خط هیروگلیف علاوه بر تفاوت‌های ظاهری، در ابزار و نحوه نوشتن نیز با هم تفاوت داشتند. خط هیروگلیف با قلم نی و مرکب بر روی پاپیروس نگاشته می‌شد، درحالی که برای نوشتن خطوط میخی نیاز به لوحه‌های گلی نرمی بود که با قلم چوبی برآن می‌نگاشتند و سپس لوحه را می‌پختند. اولین یافته‌های نگارشی بشر که به صورت الواح گلین برجای مانده متعلق به تمدن‌های بین‌النهرین است. همزمان با پیشرفت خط سعی دیگری نیز به عمل آمد و آن توسعه محل و مواد نوشتن بود. قبل از پیدایی کاغذ از سنگ و فلزات استفاده می‌کردند و غیر از سنگ و فلزات از پوست درختان و جانوران نیز استفاده می‌شد، ولی گرانی قیمت این دو پوست موجب شد که در مصرف آن اقتصاد بورزند و نتیجه این صرفه‌جویی اقتصادی، یکی فشردگی در نوشتن بود و دیگر استفاده از علائم اختصاری و همچنین تراش پوست و استفاده مجدد از آن بود. خط میخی ایلامی[۱۳] از خط میخی سومری نخستین خط میخی ایلامی منشعب می‌شود که برای نگارش زبان ایلامی به کار می‌رود که جزو زبان‌های منفرد است. در واقع کمی بعد از پیدایش خط میخی تصویری سومری و بابلی، ساکنان منطقه شمالی دشت خوزستان و کوهپایه‌های زاگرس نوع دیگری از خط میخی تصویری را به کار بردند که به خط نیاایلامی (پروتوایلامی)[۱۴] مشهور شد. پروفسور «والتر هینتس» می‌نویسد: در ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد وقتی که سومری‌ها خط تصویری را به عنوان بهترین وسیله برای مکاتبات خود اختراع کردند این ابداع به سرعت به همسایگان عیلامی آن‌ها رسید. صرفنظر از اختلاف در جزئیات، تردید نباید کرد که خط تصویری عیلامی بر مبنای سرمشق سومری تدوین شده‌است. این خط به سرعت گسترش یافت و تقریباً هم‌زمان در شمال شرق کاشان (میان تهران و اصفهان) و در شرق دور و جنوب در کرمان ظاهر شد.[۱۱] خط میخی اکدی[۱۵] خط میخی اکدی (بابلی) نیز از شاخه‌های خط سومری است. خط میخی نه تنها در میان‌رودان که درگستره وسیعی رواج یافت. در آسیای صغیر و میان‌رودان شمالی و در میان هیتی‌ها، هوری‌ها، اورارتورها، لولوبی‌ها و کاسی‌ها وغیره.[۱۲] خط میخی هخامنشی[۱۶] خط میخی کتیبه‌های فارسی باستان دوره هخامنشی[۱۷] از روی خط میخی بابلی و ایلامی درست شده‌است که نسبت به آن‌ها نشانه‌های ساده‌تر و کمتری دارد. خط میخی زبان فارسی را می‌توانیم صورت تکامل یافته خطوط میخی دیگر بدانیم که حروف هجایی در آن هستند (یعنی واکه به همراه هم‌خوان). به همین دلیل بسیاری آن را بسیار نزدیک به خطوط هجایی می‌دانند. این خط از چپ به راست نوشته می‌شد. خط هیروگلیف مصری[ویرایش] نمونه‌ای از هیروگلیف مصری بر روی قطعه‌ای از پاپیروس مقالهٔ اصلی: خط هیروگلیف مصری خط هیروگلیف مصری، در ادامه خط اندیشه نگار، وارد عرصه نگارش شد. گستره انتشار آن بیشتر در مصر و در دست کاهنان بود. یونانیان این نام را بدان بخشیدند که در زبان یونانی به معنی «نوشته نشانه‌های مقدس» است، آنها، این خط را اعجاب‌آور و پر از رمز و راز پنهانی کاهنان مصر می‌دانستند. سابقه خط هیروگلیف را تا هزاره چهارم پیش از میلاد نیز می‌توان پیش برد. خط هیروگلیف را بر پاپیروس می‌نوشتند. پاپیروس از ساقه‌های فشرده نوعی نی به همین نام به دست می‌آمد و از اجداد کاغذ است، به‌نظر می‌رسد کلمات pape و papie در زبان‌های غربی از این واژه گرفته شده‌اند. مصریان نخستین مصرف‌کنندگان پاپیروس بودند و نوشت‌افزار آن‌ها نیز نوعی قلم از نی بود که آن را در مرکب سیاه یا قرمز فرو می‌بردند. این خط معمولاً افقی و از راست به چپ نوشته می‌شد و به ندرت از چپ به راست و گاهی نیز از بالا به پایین نوشته می‌شد. هیروگلیف، خط اندیشه نگار کامل نیست و در آن عناصر صوتی و الفبائی بیشتر وجود دارد. همچنین تصویر انسان‌ها و حیوانات در این خط احتمالاً مربوط به آغاز خط است.[۱۲] قدمیترین نمونه خط هیراتیک که یک متن پزشکی است. مربوط به ۱۶۰۰ قبل از میلاد مسیح با پیدایش پاپیروس، خط هیروگلیف در مصر تحول می‌یابد و به سادگی می‌گراید و خط هیراتیک (دینی، باصلابت) از آن پدید آمد که با به‌هم‌ریختگی آن نوعی خط تندنویسی به نام خط دموتیک یا خط عامیانه از آن به وجود می‌آید. مرحله بعدی خط، خط میخی است. خطوط امروزی[ویرایش] خطوط اصلی امروزی شامل: خط سیریلیک - خط لاتین - خط ارمنی - خط گرجی - خط عربی است. سیریلیک[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط سیریلیک لاتین[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط لاتینانگلیسی که خود برگرفته از خط لاتین است، توانسته به علت نفوذ خود در سراسر جهان اکثر انسان‌های جهان را با خط لاتین آشنا سازد. بگونه‌ای که از هر ۵ نفر ۳ نفر می‌توانند یک متن لاتین را تاحدودی درست تلفظ کنند. ارمنی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط ارمنی خط گرجی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط گرجی کتابی به زبان گرجی، نوشته شده با الفبای کنونی گرجی خط گرجی مخصوص نوشتن زبان گرجی و دیگر زبان‌های کارتولی است و شامل سه الفبای هم ارز است که عبارت اند از: آسُمْتاوْرولی، نوسْخوری و مْخِدْرولی، که امروزه فقط مخدرولی مورد استفاده رسمی و وسیع قرار دارد. قدیمی‌ترین کتیبهٔ کشف شده از زبان گرجی، نوشته شده به نخستین الفبای گرجی یعنی آسومتاورولی و مربوط به سدهٔ یکم پیش از میلاد مسیح است.[۱۸] خط عربی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط عربی برگی مربوط به یک قرآن، قرن ۱۷–۱۶ میلادیبالای صفحه: «لااله‌الاالله محمدرسول‌الله» به خط کوفی‌کتیبهپایین صفحه: ۴ سطر ادعیه بخط محقق‌کتیبه‌ایعمودی: بخط ثلث‌کتیبه‌ای می‌توان گفت خط عربی نیز با واسطه خط نبطی از خط آرامی به وجود آمده‌است. خط عربی به اجمال بنابر گفته جرجی زیدان چنین است.[۱۹] اعراب حجاز مدرکی دال بر خط و سواد داشتن خود ندارند، ولی از اعراب شمال و جنوب حجاز آثار کتابت بسیاری بدست آمده‌است که معروفترین ایشان، مردمان یمن هستند که با حروف مسند می‌نوشتند و دیگر نبطی‌های شمال، که خطشان نبطی است. مردم حجاز که بر اثر صحرانشینی از کتابت و خط بی‌بهره ماندند، کمی پیش از اسلام به عراق و شام می‌رفتند و به‌طور عاریت از خط عراقیان و شامیان استفاده می‌کردند و وقتی به حجاز می‌آمدند، عربی خود را با حروف نبطی یا سریانی و عبرانی می‌نوشتند. خط سریانی و نبطی بعد از فتوحات اسلام نیز میان اعراب باقی ماند. خط کوفی در کوفه و حیره سریانی و خط نسخ، در مکه و مدینه از خط نبطی اقتباس شده‌اند. گونه‌ای از خط نسخ برای نوشتن آثار زبان خوارزمی که یکی از زبان‌های ایرانی شرقی است به کار رفته‌است. ایرانیان نیز در سده‌های نخستین پس از اسلام با افزودن حروف فارسی به الفبای عربی، خط فارسی را بر مبنای نسخ پایه‌گذاری کردند و سپس خط نستعلیق و خط شکسته و دیگر خطوط ایرانی ابداع شد. مورخین دربارهٔ شهری که خط از آنجا به حجاز آمده، اختلاف نظر دارند و به قول مشهور خط سریانی از شهر قدیمی انبار به حجاز آمده‌است. برخی نیز می‌گویند مردی به نام بشر بن عبدالملک کندی برادر اکیدر بن عبدالملک فرمانروای دومةالجندل، آن خط را در شهر انبار آموخت و از آنجا به مکه آمده صهباء دختر حرب بن امیه، یعنی خواهر ابوسفیان (پدر معاویه) را به زنی گرفت و عده‌ای از مردم قریش نوشتن خط سریانی را از بشر بن عبدالملک آموختند. هنگامی که اسلام پدید آمد، بسیاری از قریش که در مکه بودند، خواندن و نوشتن می‌دانستند تا آنجا که پاره‌ای گمان کردند حرب بن امیه اول کسی بود که خط سریانی را به حجاز آورد. بدین ترتیب، پس از آمدن اسلام، عرب‌های حجاز با نوشتن آشنا بودند، ولی عده کمی از آن‌ها نوشتن می‌دانستند که برخی از آنان، از بزرگان صحابه شدند. علی بن ابیطالب، عمربن خطاب و طلحة بن عبیداللّه از این گروه بودند. پس از اسلام، تاریخ خط عربی را می‌توان کاملاً وابسته به کتابت قرآن دانست. در زمان خلفا و پس از آن در زمان بنی امیه، قرآن را به خط کوفی می‌نوشتند و مشهورترین قرآن‌نویس بنی امیه، مردی بود به نام قطبه که بسیار خوش‌خط بود. او خط کوفی را با چهار قلم می‌نگاشت. در اوائل حکومت عباسیان، خطاط دیگری به نام ضحاک بن عجلان بود که چند قلم بر چهار خط قطبه افزود و پس از او اسحاق بن حماد و دیگران نیز چیزهایی اضافه کردند تا آنکه در اوایل دولت عباسی دوازده قلم خط بشرح زیر معمول بود: ۱- قلم جلیل ۲- قلم سجلات ۳- قلم دیباج ۴- قلم اسطور مار کبیر ۵- ثلاثین ۶- قلم زنبد ۷- قلم مفتح ۸- قلم حرم ۹- قلم مد مرآت ۱۰- قلم عمود ۱۱- قلم قصص ۱۲- قلم حرفاج. در زمان مأمون نویسندگی اهمیت پیدا کرد و نویسندگان در نیکو ساختن خط به مسابقه پرداختند و چندین قلم دیگر به نام قلم مرصع، قلم نساخ، قلم رقاع، قلم غبارالحلیه، قلم ریاسی[۲۰] پدید آمدند. در نتیجه، خط کوفی به بیست شکل درآمد. برگی از قرآن به خط محقق؛ آیات ۷۶و۷۵ از سوره یوسف اما خط نبطی یا نسخ، بهمان شکل سابق در میان مردم و برای تحریرات غیررسمی معمول بود تا آنکه ابن مقله (م ۳۲۸ ه‍.ق) خطاط مشهور با نبوغ خود خط نسخ را به صورت نیکویی درآورد و آن را جزو خطوط رسمی دولتی قرار داد و خطی که امروز معمول است، همان خط اصلی ابن مقله می‌باشد. او خطوط شش‌گانه (اقلام ستّه) شامل ثلث، نسخ، محقق، توقیع، رقاع و ریحان را وضع نمود. این اقلام به خطوط اصول نیز مشهورند. برخی می‌گویند، ابن مقله خط نسخ را از خط کوفی استخراج کرده‌است، ولی واقع آنست که خط کوفی و نبطی هر دو از اوایل اسلام معمول بوده و چنان‌که گفته شد، کوفی را برای کتابت قرآن و امثال آن بکار می‌بردند و نبطی در مکاتبات رسمی استعمال می‌شد. با اصلاحاتی که ابن مقله در خط نسخ نمود، آن را برای نوشتن قرآن شایسته و مناسب ساخت. در نمایشگاه خط قدیمی عربی در کتابخانه سلطنتی سابق، قباله نکاحی موجود بود که به تاریخ ۲۶۴ ه‍.ق روی پوست درازاندامی تحریر شده بود و صورت عقدنامه را به خط کوفی مرتبی نوشته بودند و گواهان با خط نسخ بسیار مغشوش زیر عقدنامه را امضاء کرده بودند و همین دلیل است که ابن مقله در خط نسخ اصلاحاتی نمود، بقسمی که برای تحریر مصحف قرآن شایسته شد. به مرور زمان، خط نسخ نیز فروعی پیدا کرد. در قرن هفتم یاقوت مستعصمی در مورد اقلام خط، ابتکاراتی بخرج داد و مخصوصاً ثلث را به زیباترین شکل درآورد در واقع این خطوط توسط وی ظهور کرد؛ و به‌طور کلی دو خط نسخ و کوفی در کتابت عربی معمول گشت. این دو خط ریشه تمام خطهای اسلامی هستند. خط محقق از کوفی استخراج شد و نزدیکترین خط به کوفی است. محقق را پدر خطوط و ثلث را مادر خطوط می‌نامند. همین‌طور خطاطان بسیاری به وجود آمدند و کتاب‌ها و رساله‌هایی دربارهٔ خط و خطاطی پرداختند. سایر خطوط[ویرایش] خط آرامی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط آرامی یکی دیگر از فرزندان خط فنیقی خط آرامی است که به سرعت در خاورمیانه پخش شد.[۲۱] آرامی‌ها اقوامی بودند که از صحرای شمالی عربستان به سوی خاورمیانه مهاجرت کردند و در بین‌النهرین مستقر شدند. دراوایل هزاره اول پیش از میلاد، حکومت‌هایی برای خود برپا کردند ولی به زودی مقهور و خراج‌گزار آشوری‌ها گشتند. اما از آنجا که بازرگانان موفقی بودند نفوذ ریشه داری در منطقه کردند و محل استقرار خود را در بابل و نینوا قرار دادند و بر جمعیتشان نیز افزوده شد و زبان این قوم زمانی دراز در این منطقه ماندگار شد و مهم‌تر این که بر مبنای الفبای فنیقی، خط آرامی به وجود آمد که به سرعت رواج یافت و تبدیل به خط بین‌المللی منطقه شد و زبان آرامی نیز که چندان دور از زبان‌های سامی آن نواحی نبود، تبدیل به زبان ارتباطی خاورمیانه گشت. ملک الشعرای بهار در سبک‌شناسی می‌نویسد: اصل خط آرامی که از کجا شاخه گرفته‌است درست محقق نیست، برخی تصور کرده‌اند که خط مذکور از روی خط هیروگلیف مصر تقلید شده‌است زیرا هر چند خط نامبرده خط الفبایی است مع‌ذلک حروفی در آن خط هست که حاکی از صورتی است که خود آن حرف هم به معنی همان صورت است مانند الف «عَلفّیا» به معنی «گاو» که در اصل به شکل سر گاو بوده و بعد که از حال نگاری به حال صوتی افتاده صدای «آو» یافته و بعد حرف الف و صدای «اَ اِ اُ» پیدا کرده‌است. دیگر «ب» که نام او «بیت» است و در اصل به صورت خانهٔ مسقف بوده‌است. همچنین «جیم» که نامش «گمیل» است و در اصل صورت جَمل (شتر) بوده و «طِطْ» که نام و صورت افعی است و «عین» که به شکل چشم است و «لامد» که به شکل عصا است و «هی» که به صورت شبکه‌است و غیره… و گروهی گویند که خط آرامی از مخترعات یکی از ملل سامی است و جمعی آن را ماْخوذ از خط فنیقی دانند. چنان‌که گذشت و جماعتی گویند خط فنیقی از خط آرامی اخذ شده‌است زیرا خط آرامی از دو هزار سال قبل از میلاد وجود داشته‌است.[۲۲] پدید آمدن دولت هخامنشی که سرزمینی گسترده از ماوراءالنهر تا بین‌النهرین را در برمی‌گرفت و نیاز به یک زبان واحد داشت، بر گسترش خط و زبان آرامی در این امپراتوری افزود. خط میخی برای نقر و نقش کتیبه به کار می‌رفته‌است و از برای نامه‌ها و دیگر نیازمندی‌های عمومی مناسب نبوده‌است از این رو خط ساده و الفبائی «آرامی» که از عهد کلدانیان در آسیای صغیر معروف بود به تدریج اهمیت پیدا کرد. ابتدا به مناسبت سهولت هر جا به خط میخی چیزی نوشته می‌شد نام صاحب خط یا اگر آن چیز ظرف سفالی یا جنس دیگری بود نام خریدار یا فروشنده را در کنار آن به خط آرامی می‌نوشتند، ولی بعدها وسعتِ استعمال این خط به جایی رسید که در تمام قلمرو ایران، عراق، آسیای صغیر و مصر عمومیت یافت و مکتوبات حکام، پادشاهان، روابط ملل، روزنامه‌های دولتی، فرمان‌ها و نوشته‌های عادی همه با خط آرامی انجام می‌گرفت. ترقی روزافزون این خط با حمایت و تقویت شهنشاهان هخامنشی حاصل آمد که در شاهنشاهی خود متعرض آئین، رسم‌ها، خط و زبان ملل تابعه نمی‌شدند.[۲۲] خط و زبان آرامی در دولت هخامنشی تبدیل به زبان دیوانی شد و دبیران آرامی‌نژاد و آرامی‌زبان در دستگاه‌های دیوانی ایالت‌های مختلف سرزمین هخامنشی به خدمت مشغول شدند و زبان و خط آرامی با عنوان «آرامی رسمی» یا «آرامی امپراطوری» پا به پای زبان فارسی باستان و خط میخی که تنها در کتیبه‌های هخامنشی به کار می‌رفت، در ارسال مراسلات به کار گرفته شد. بدین صورت که هرگاه نامه‌ای به ایالتی نوشته می‌شد، دبیر آرامی‌زبان آن را به زبان و الفبای آرامی می‌نوشت و نامه به ایالت‌های دیگر فرستاده می‌شد و در آنجا دبیرهایی از همین نوع، آن را به زبان آن ایالت برمی‌گرداندند و برمی‌خواندند. خط سریانی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط سریانی زبان‌های سریانی یکی از زبان‌های گروه شرقی زبان آرامی است که در دوران گذشته زبان علم بود. بسیاری از آثار علمی یونانی و پهلوی و عبری به این زبان برگردانده شده‌است. خط سریانی از فرزندان خط آرامی به‌شمار می‌آید. سریانی‌های مقیم عراق خط خود را با چند قلم می‌نوشتند که از آن جمله، خط مشهور به سطرنجیلی مخصوص کتابت تورات و انجیل بوده‌است. عرب‌ها در قرن اول پس از اسلام این خط (سطرنجیلی) را از سریانی اقتباس کردند و یکی از وسائل پیشرفت آنان همین خط بوده‌است. بعدها خط کوفی از همان خط پدید آمد و هر دو خط از هر جهت بهم شبیه نیستند. خط سغدی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط سغدی نوشته‌هایی که به زبان سغدی، یکی از زبان‌های شرقی ایران به دست ما رسیده‌است با خط‌های سغدی مانوی، سغدی مسیحی و سغدی بودایی نوشته شده‌است که خط اخیر در حقیقت خط سغدی را نشان می‌دهد. این خط نیز از فرزندان شاخه دیگر آرامی است. خط اورخون[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط اورخون خط اورخون خطی است که پیش از اسلام در دوره حکومت گؤک‌ترکان برای نگارش زبان ترکی کهن مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. خط نبطی[ویرایش] نبطیان قومی از نژاد عرب بودند که در نبطیه زندگی می‌کردند، از حدود ۱۵۰ سال پیش از میلاد گونه‌ای از خط و زبان آرامی درمیان ایشان رایج بود، از این خط، خطی موسوم به خط سینایی نو به وجود آمد که از سده اول پیش از میلاد تا سده چهارم میلادی در شبه جزیره سینا رواج داشت.[تحقیق دست‌اول؟] خط کوفی[ویرایش] مقالهٔ اصلی: خط کوفی نمونه‌ای از الفبای خط کوفی برگرفته از صفحه ۴ از کتاب F y's Pa og aphia نمونه‌ای از خط کوفی قرن ۷م، آیات ۸۶و۸۷ سوره اعراف خط کوفی از سریانی پدید آمده‌است و به خط کتابت اولیه قرآن مشهور است. این شبهه که در زمان کتابت وحی، خطی به نام کوفی وجود نداشته، چندان بی‌دلیل نیست، چراکه خط کوفی در ابتدا به خط حیری مشهور بود و بعدها که مسلمانان کوفه را در زمان عمر خلیفه دوم، نزدیک شهر حیره و انبار بنا نمودند، این خط نام کوفی گرفت. در روایتی از ابن‌عباس نقل شده‌است که: «مردم انبار از مردم حیره خط آموخته‌اند، و یکی از آن‌ها خط را به عبدالله بن جدعان و او به حرب بن امیه آموخته و خط حجازی قریشیان از این راه پدید آمده.»[۲۳] عرب‌ها در سفرهای بازرگانی که بشام می‌رفتند خط نبطی را از مردم حوران و خط حیری (کوفی) را از عراق آورده‌اند و همان‌طور که تورات به خط «سطرنجیلی» تحریر می‌یافت، آن‌ها نیز قرآن را با خط کوفی نوشتند. در خط کوفی و خط سطرنجیلی چنین رسم است که اگر الف ممدود در وسط کلمه واقع می‌شد، در کتابت از قلم می‌افتاد. چنان‌که در اوایل اسلام، مخصوصاً در تحریر قرآن این قاعده کاملاً مراعات می‌شد و به جای «کِتاب» می‌نوشتند «کِتب»، یا به جای «ظالمین»، «ظلمین» می‌نوشتند. جستارهای وابسته[ویرایش] انواع خط نشانه‌های نوشتاری خط در ایران پانویس[ویرایش] ↑ قال الجاحظ: «الخط، لسان الید و سفیر الضمیر و مستودع الاسرار و مستنبط الاخبار و حافظ الاثار.» (لغتنامه دهخدا به نقل از نفایس الفنون) ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ لغتنامه دهخدا؛ مدخل خط، تاریخ خط ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ دکتر ژاله آموزگار. «تاریخچه‌ای از نگارش و خط». وبگاه زبان فارسی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ اکتبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۲ خرداد ۱۳۸۷..mw-pa se -ou pu ci e.ci a io {fo -s yle:i he i }.mw-pa se -ou pu q{quo es:"\"""\"""'""'"}.mw-pa se -ou pu code.cs1-code{colo :i he i ;backg ou d:i he i ;bo de :i he i ;paddi g:i he i }.mw-pa se -ou pu .cs1-lock-f ee a{backg ou d:u l("//upload.wikimedia.o g/wikipedia/commo s/ humb/6/65/Lock-g ee .svg/9px-Lock-g ee .svg.p g") o- epea ;backg ou d-posi io : igh .1em ce e ;paddi g- igh :1em;paddi g-lef :0}.mw-pa se -ou pu .cs1-lock-limi ed a,.mw-pa se -ou pu .cs1-lock- egis a io a{backg ou d:u l("//upload.wikimedia.o g/wikipedia/commo s/ humb/d/d6/Lock-g ay-al -2.svg/9px-Lock-g ay-al -2.svg.p g") o- epea ;backg ou d-posi io : igh .1em ce e ;paddi g- igh :1em;paddi g-lef :0}.mw-pa se -ou pu .cs1-lock-subsc ip io a{backg ou d:u l("//upload.wikimedia.o g/wikipedia/commo s/ humb/a/aa/Lock- ed-al -2.svg/9px-Lock- ed-al -2.svg.p g") o- epea ;backg ou d-posi io : igh .1em ce e ;paddi g- igh :1em;paddi g-lef :0}.mw-pa se -ou pu div[di =l ] .cs1-lock-f ee a,.mw-pa se -ou pu div[di =l ] .cs1-lock-subsc ip io a,.mw-pa se -ou pu div[di =l ] .cs1-lock-limi ed a,.mw-pa se -ou pu div[di =l ] .cs1-lock- egis a io a{backg ou d-posi io :lef .1em ce e ;paddi g-lef :1em;paddi g- igh :0}.mw-pa se -ou pu .cs1-subsc ip io ,.mw-pa se -ou pu .cs1- egis a io {colo :#555}.mw-pa se -ou pu .cs1-subsc ip io spa ,.mw-pa se -ou pu .cs1- egis a io spa {bo de -bo om:1px do ed;cu so :help}.mw-pa se -ou pu .cs1-hidde -e o {display: o e;fo -size:100%}.mw-pa se -ou pu .cs1-visible-e o {fo -size:100%}.mw-pa se -ou pu .cs1-subsc ip io ,.mw-pa se -ou pu .cs1- egis a io ,.mw-pa se -ou pu .cs1-fo ma {fo -size:95%}.mw-pa se -ou pu .cs1-ke -lef ,.mw-pa se -ou pu .cs1-ke -wl-lef {paddi g-lef :0.2em}.mw-pa se -ou pu .cs1-ke - igh ,.mw-pa se -ou pu .cs1-ke -wl- igh {paddi g- igh :0.2em} ↑ لغتنامه دهخدا، مدخل خط تصویری، نقل از تاریخ ایران باستان؛ ج ۱، ص ۱۵ ↑ Logog am ↑ Syllabic ↑ Alphabe ic ↑ Evolu io of Chi ese Pic og ams ↑ پورداود (۱۳۲۶)، فرهنگ ایران باستان، ص. ۱۳۶–۱۳۲(نقل از مقاله دکتر آموزگار) ↑ cu eifo m ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ محمود موسوی. «پیدایش خط». وبگاه رسمی شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ مه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۲ خرداد ۱۳۸۷. ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ فریدریش، یوهان (چاپ ۱۳۶۵)، زبان‌های خاموش، ترجمهٔ دکتر یدالله ثمره، دکتر بدرالزمان قریب، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ص. ص ۵ تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک) (نقل از مقاله دکتر آموزگار) ↑ Elami e Cu eifo m ↑ p o o-Elami e ↑ Akkadia ↑ Old Pe sia Cu eifo m ↑ Achaeme id ↑ گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان. ↑ تاریخ تمدن اسلام تألیف جرجی زیدان، ترجمه و نگارش: علی جواهر کلام؛ چ ۲ ج ۳ ص ۷۶–۸۲ ↑ قلم ریاسی را بدان جهت ریاسی می‌گفتند که مخترع آن فضل بن سهل ذوالریاستین بود (دهخدا) ↑ احمد تفضلی. «زبان آرامی». وبگاه رسمی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (دبا). بایگانی‌شده از اصلی در ۷ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در خرداد۱۳۸۷. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک) ↑ ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ سبک‌شناسی؛ محمدتقی بهار. «تاریخ خط فارسی». وبگاه رسمی شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ فوریه ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۱۲ خرداد ۱۳۸۷. ↑ «جایگاه حیره و انبار در خط دوران جاهلی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژوئن ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۹ ژوئن ۲۰۰۸. منابع[ویرایش] گگوچادزه، لیلا. دستور زبان گرجی برای فارسی زبانان. ترجمه فردین کمایی. رشت: دانشگاه گیلان، ۱۳۸۲. در نگارش این مقاله از دو منبع (۱) و (۲) بیشترین استفاده شده‌است. همچنین سعی شده‌است بعضی منابع اولیه این دو منبع به صورت پانویس در مقاله منعکس گردند. ۱- لغتنامه دهخدا؛ مدخل خط، تاریخ خط کتاب «تاریخ ایران باستان»؛ مشیرالدوله رساله «تاریخ خط و نقاشی» نسخه خطی کتابخانه ملی ایران به شماره ۶۱۹۷رف کتاب «خط و تحول آن در شرق باستان» نوشته علی سامی کتاب «خط معمول در دنیا و میزان تکامل خط فارسی» تألیف حسین رضاعی مقاله خط در دائرةالمعارف اسلامی متن فرانسوی چ ۱۹۲۷ ج ۲ ص ۹۸۵ «تذکرةالخطاطین» نسخه خطی کتابخانه ملی به شماره ۶۰۳ رف «رساله خط» حاج میرزا لطفعلی بن احمد مانی تبریزی لایق آبادی «رساله خط» تألیف محمد آقاشاه تخستکی مدیر روزنامه شرح روس «تذکرةالخطاطین» محمود بن حاج نجف بروجردی «تذکرةالخطاطین» میرزای سنگلاخ ۲- دکتر ژاله آموزگار. «تاریخچه‌ای از نگارش و خط». وبگاه زبان فارسی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ اکتبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۲ خرداد ۱۳۸۷. احمد تفضلی. «آرامی». وبگاه رسمی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (دبا). بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ نوامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در خرداد۱۳۸۷. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک) آذرتاش آذرنوش. «ابجد». وبگاه رسمی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (دبا). بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ فوریه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در خرداد۱۳۸۷. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک) ناتل خانلری، پرویز، تاریخ زبان فارسی، جلد اول، چاپ دوم، ۱۳۶۶، ص ۱۳۴. گاور، البرئتن، تاریخ خط، ترجمه عباس مخبر و دکتر کوروش صفوی، تهران، ۱۳۶۷، ص ۱۳۳ به بعد. آموزگار، ژاله، تفضلی، احمد، زبان پهلوی، ادبیات و دستور آن، انتشارات معین، چاپ سوم ۱۳۸۰، ص ۴۴ تا ۵۴. آموزگار، ژاله، «گزارشی از پازند»، مجله دانشکده ادبیات تهران، سال بیست وسوم، شماره چهارم۱۳۵۵، ص ۱۴ تا ۱۹. ابوالقاسمی، محسن، تاریخ زبان فارسی، انتشارات سمت، ۱۳۷۳، ص ۱۵۴ قریب، بدرالزمان، فرهنگ سعدی تهران ۱۳۷۴ص ۲۴ تا ۲۹. ابوالقاسمی، تاریخ زبان فارسی، ص ۱۵۵. The Alphabe s of Eu ope Taffazzoli, A. ”Dabi e, E cyclopaedia I a ica IV, ۵٬۱۹۹۳٬۵۴۰–۴۱ .mw-pa se -ou pu . avba {display:i li e;fo -size:88%;fo -weigh : o mal}.mw-pa se -ou pu . avba -collapse{floa : igh ; ex -alig : igh }.mw-pa se -ou pu . avba -box ex {wo d-spaci g:0}.mw-pa se -ou pu . avba ul{display:i li e-block;whi e-space: ow ap;li e-heigh :i he i }.mw-pa se -ou pu . avba -b acke s::befo e{ma gi -lef :-0.125em;co e :"[ "}.mw-pa se -ou pu . avba -b acke s::af e {ma gi - igh :-0.125em;co e :" ]"}.mw-pa se -ou pu . avba li{wo d-spaci g:-0.125em}.mw-pa se -ou pu . avba -mi i abb {fo -va ia :small-caps;bo de -bo om: o e; ex -deco a io : o e;cu so :i he i }.mw-pa se -ou pu . avba -c -full{fo -size:114%;ma gi :0 7em}.mw-pa se -ou pu . avba -c -mi i{fo -size:114%;ma gi :0 4em}.mw-pa se -ou pu .i fobox . avba {fo -size:100%}.mw-pa se -ou pu . avbox . avba {display:block;fo -size:100%}.mw-pa se -ou pu . avbox- i le . avba {floa : igh ; ex -alig : igh ;ma gi -lef :0.5em}نبودامنه‌های سطح‌بالای کد کشوریایزو ۳۱۶۶-۱ آلفا-۲ A .ac .ad .ae .af .ag .ai .al .am .ao .aq .a .as .a .au .aw .ax .az    B .ba .bb .bd .be .bf .bg .bh .bi .bj .bm .b .bo .b .bs .b .bw .by .bz    C .ca .cc .cd .cf .cg .ch .ci .ck .cl .cm .c .co .c .cu .cv .cx .cy .cz    D .de .dj .dk .dm .do .dz   E .ec .ee .eg .e .es .e .eu    F .fi .fj .fk .fm .fo .f     G .ga .gd .ge .gf .gg .gh .gi .gl .gm .g .gp .gq .g .gs .g .gu .gw .gy    H .hk .hm .h .h .h .hu    I .id .ie .il .im .i .io .iq .i .is .i     J .je .jm .jo .jp    K .ke .kg .kh .ki .km .k .kp .k .kw .ky .kz    L .la .lb .lc .li .lk .l .ls .l .lu .lv .ly    M .ma .mc .md .me .mg .mh .mk .ml .mm .m .mo .mp .mq .m .ms .m .mu .mv .mw .mx .my .mz    N . a . c . e . f . g . i . l . o . p . . u . z    O .om    P .pa .pe .pf .pg .ph .pk .pl .p .p .ps .p .pw .py    Q .qa    R . e . o . s . u . w    S .sa .sb .sc .sd .se .sg .sh .si .sk .sl .sm .s .so .s .s .su .sv .sy .sz    T . c . d . f . g . h . j . k . l . m . . o . . . v . w . z    U .ua .ug .uk .us .uy .uz    V .va .vc .ve .vg .vi .v .vu    W .wf .ws    Y .ye    Z .za .zm .zw دامنه سطح‌بالای کد کشوری بین‌المللی شده    الفبای سیریلیک: .мон (.mo ، مغولستان) .қаз (.qaz، قزاقستان) .рф (. f، روسیه) .срб (.s b، صربستان) .укр (.uk ، اوکراین) الفبای عربی: الجزائر. (al-Jazā’i ، الجزایر) مصر. (mas ، مصر) ایران. (ایران) الاردن. (al-u du ، اردن) فلسطين. (filas i ، سرزمین‌های فلسطینی) پاکستان. (paks a ، پاکستان) قطر. (qa a ، قطر) السعودية. (al-saudiah، عربستان سعودی) سوريا. (sū yā، سوریه) تونس. ( u is، تونس) امارات. (ema a ، امارات متحده عربی) آسیای جنوبی (شامل ایران،پاکستان و افغانستان نمی‌شود): .bd (ba gla، بنگلادش) .i (bha a ، هند) بھارت. (bha a ، هند) .భారత్ (bha a ، هند) .ભારત (bha a ، هند) .ਭਾਰਤ (bha a ، هند) .இந்தியா (i hiyaa، هند) .ভারত (bha a ، هند) .ලංකා (la ka، سریلانکا) .இலங்கை (ila gai، سریلانکا) شرق و جنوب شرقی آسیا: .한국 (ha gūk̚ ، کره جنوبی) .中国 (Zhō gguó، چین) .中國 (Zhō gguó، چین) .香港 (هنگ کنگ) .台灣 (تایوان) .台湾 (تایوان) .ไทย ( hai، تایلند) .新加坡 (Xī jiāpō/Si -ka-po، سنگاپور) .சிங்கப்பூர் (ci kappū ، سنگاپور) بخش‌های دیگر جهانو خط‌های دیگر: .გე (ge ، گرجستان) دامنه سطح‌بالای کد کشوری بین‌المللی شده پیشنهاد شده    .бг (bg، Bulga ia) .κπ (kp، Cyp us) .ελ (el، G eece) .il (yis ael، Is ael) .日本 ( ippo ، Japa ) دیگرانرزرو شده / اختصاص داده نشدهاختصاص داده شده / بدون استفادهدر حال از کار افتادنبازنشسته / حذف شده .bl .eh .mf .um .bv .gb .pm .sj .y . p .bu .cs .dd .yu .z همچنین ببینید دامنه سطح‌بالای عمومی نبونوشتن و ملزومات نوشتارماندگاریپایه گیاهی Palm leaf (نخل پالمیرا) Ola leaf (Co ypha umb aculife a) Bi ch ba k (Be ula) پاپیروس (نی مردابی) Bamboo a d woode slips کاغذ Ama e T ema mic a ha Ficus au ea Pa abaik (استربلوس آسپر) Samu khoi (S. aspe ) K ai g (توت) سایر مصالح لوح رسی Wax able Me als مهرزنی فرونقش (چاپ) سنگ‌نبشته A imal ski پوست (نوشت‌افزار) Vellum خط جیا گو ون Silk ex Tex ile p i i g Geoglyph مرکب فیلم عکاسی غیرمستقیم کاغذ الکترونیک Sc ee آسمان‌نویسی اشیا قابل حمل سنگ‌نبشته نقش‌برجسته طومار نسخه خطی Palimpses دفترنامه کتاب نشانه ریزفیلم Elec o ic media موضوعات مرتبط خط (نوشتار) تاریخ نگارش فهرست سامانه‌های نوشتاری برگرفته از «h ps://fa.wikipedia.o g/w/i dex.php? i le=خط_(نوشتار)&oldid=32969282» رده‌ها: مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی با ارجاع صریحمقاله‌هایی که ممکن است تحقیق دست‌اول داشته باشندتایپوگرافیخطسامانه‌های نوشتارینوشتنرده‌های پنهان: خطاهای یادکرد: تاریخمقاله‌های نیازمند ارجاع‌های اضافیهمه مقاله‌های نیازمند ارجاع‌های اضافیجعبه‌های ناوبری یتیمهمه مقاله‌هایی که ممکن است تحقیق دست‌اول داشته باشند

نظر خود را بنویسید

آخرین مطالب